رربورن كلاوس ميشائيل ( مترجم : كيكاوس جهاندارى )

70

نظام ايالات در دوره صفويه ( فارسى )

خلاصة التواريخ رونوشتى از فرمانى را به دست مىدهد كه بدان وسيله در سال 954 ( - 1547 م . ) امير محمد بيگ موصللو كه در همان زمان حاكم همدان نيز شد « به تفوق طائفهء موصللو و اويماقات تركمان و آن طبقه » « 269 » مفتخر شد و ضمن فرمان چنين آمده است كه : « زمام اختيار آن زمرهء عاليمقدار را از امرا و قورچيان عظام و ساير عساكر نصرت فرجام به قبضهء اقتدار او داده و فيصل قضايا و مهام و انجاح مقاصد و مرام ايشان را به عهدهء اهتمام او مقرر فرموديم » « 270 » . اين نيز ممكن بود كه شخصى ديگر جز حاكم ريش‌سفيد باشد : در زمان شاه محمد ( 95 - 985 - 87 - 1578 م . ) على خان ذو القدر حاكم شيراز شد و مهديقلى بيگ سارو شيخ ذو القدر به سمت « وكيل » ( يعنى نايب ) او و « ريش‌سفيد آقايان ذو القدر » منصوب گرديد « 271 » . اما كمى بعد سران قوم ( آقايان ) اين « وكيل » را خان كردند و وى را برجاى حاكم نشاندند « 272 » . ما ذيلا از چند مرجع فارسى « 273 » دربارهء تركيب سپاهيان صفوى نقل قولهائى مىكنيم . بدوا مطلبى را كه در خلاصة التواريخ « 274 » آمده و تاكنون مورد توجه قرار نگرفته دربارهء سان ديدن شاه طهماسب اول از لشكريان در سال 936 ( - 1530 م . ) ذكر مىكنيم . اين امر در واقعهء لشكركشى براى جنگ با عبيد خان كه خراسان را اشغال كرده بود اتفاق افتاد . ما تنها به ذكر ميزان قدرت و خصوصيات واحدهاى مختلف سپاه اكتفا مىورزيم و از ذكر اسامى امراى قزلباش در مىگذريم : القاس ميرزا ( برادر شاه طهماسب اول ) : 4000 سوار

--> ( 269 ) - خلاصة التواريخ ، ص b 338 . ( 270 ) - همان موضع . ( 271 ) - خلاصة التواريخ ، ص a 380 . ( 272 ) - خلاصة التواريخ ، ص a 393 . ( 273 ) - مينورسكى ارقام گزارش دهندگان اروپائى را قبلا با هم تلفيق كرده است ( تذكرة الملوك ، ص 30 به بعد ) ؛ اما به نظر نمىآيد كه اين ارقام خيلى مورد اطمينان باشد . ( 274 ) - فقط در اين مأخذ ، ص a 86 تا a 88 .